Chi tiết bài viết - Xã Cam Lộ

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn dự Hội nghị đại biểu Quốc hội khóa XVI tiếp xúc cử tri trước tại Thành phố Hồ Chí Minh. (Ảnh: Doãn Tấn/TTXVN)

Mỗi lần một dự thảo văn bản lớn được đưa ra lấy ý kiến, nhiều người hưởng ứng, và cũng có người băn khoăn không biết ý kiến của mình rồi sẽ ra sao. Đó là một băn khoăn chính đáng. Người góp ý đã bỏ thời gian đọc dự thảo, suy nghĩ và viết ra ý kiến của mình. Nếu không thấy kết quả, họ có lý do để ngần ngại ở lần sau. Góp ý là phương thức để Nhân dân thực hiện quyền làm chủ, và quyền ấy chỉ trọn vẹn khi người tham gia biết rõ tiếng nói của mình được tiếp nhận và xử lý đến đâu.

Khi ý kiến của dân làm thay đổi dự thảo Hiến pháp

Tháng 5/2025, dự thảo sửa đổi, bổ sung một số điều của Hiến pháp năm 2013 được đưa ra lấy ý kiến Nhân dân. Người dân có thể gửi ý kiến ngay trên điện thoại qua ứng dụng định danh điện tử VNeID. Theo báo cáo tổng hợp của Chính phủ, sau một tháng đã có hơn 280 triệu lượt ý kiến của cơ quan, tổ chức và cá nhân về các nội dung của dự thảo.

Dự thảo ban đầu đề xuất sửa Điều 115 của Hiến pháp cho phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp và việc tổ chức lại hệ thống tòa án, viện kiểm sát. Trong quá trình góp ý, nhiều ý kiến đề nghị giữ quyền chất vấn của đại biểu Hội đồng nhân dân đối với Chánh án Tòa án nhân dân và Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân. Ủy ban dự thảo đã tiếp thu ý kiến của Nhân dân, của các cơ quan liên quan và của đại biểu Quốc hội. Ủy ban đề nghị giữ nguyên quy định này, không sửa Điều 115, để tiếp tục “phát huy vai trò giám sát và thực hiện quyền làm chủ của Nhân dân”. Quy định phải lấy ý kiến Nhân dân địa phương khi thành lập, giải thể, nhập, chia hay điều chỉnh địa giới đơn vị hành chính cũng được giữ lại.

Sự điều chỉnh thực chất giữa phương án ban đầu và văn bản tiếp thu cuối cùng chính là minh chứng sống động cho thấy tiếng nói của Nhân dân được tôn trọng nghiêm túc. Báo cáo giải trình đã công khai mạch lạc các vấn đề được nêu ra cùng căn cứ lựa chọn của cơ quan soạn thảo.

Cùng dân kiểm thảo lại công việc

Khảo sát của Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) tại 30 quốc gia, công bố năm 2024, chỉ ra mối liên hệ rõ rệt giữa mức độ tin tưởng vào chính quyền với cảm nhận được lắng nghe. Ở nhóm người cảm thấy mình có tiếng nói đối với những gì chính phủ làm, 69% tin tưởng chính phủ, trong khi ở nhóm cảm thấy không có tiếng nói, tỷ lệ này chỉ là 22%. Khảo sát này cũng cho biết chỉ khoảng một phần ba số người được hỏi tin rằng chính phủ sẽ sử dụng những ý kiến thu được qua tham vấn. Thu nhận ý kiến vì thế phải đi cùng việc xem xét và báo lại kết quả cho người góp ý.

Ở nước ta, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nói về cách làm ấy từ năm 1949 trong bài “Dân vận”, Người khẳng định “bao nhiêu quyền hạn đều của dân”. Người cũng chỉ ra cách làm việc với dân là bàn bạc với dân, cùng dân làm, rồi cùng dân kiểm thảo lại công việc. Cùng dân kiểm thảo nghĩa là gì? Đấy chính là cán bộ và người dân cùng đánh giá lại kết quả, việc gì làm được, việc gì chưa, và ai chịu trách nhiệm khắc phục. Thông tin công khai cho dân kết quả xử lý ý kiến chính là khâu then chốt của quá trình kiểm thảo ấy. Thiếu bước này, công tác dân vận mới đi được nửa đường.

Bài "Dân vận" của Chủ tịch Hồ Chí Minh, ký bút danh X.Y.Z, đăng trên Báo Sự thật ngày 15/10/1949. Ảnh tư liệu

 

Theo tinh thần Bác chỉ dạy, việc lắng nghe phải được thực hiện thấu đáo ở mọi khâu. Trước hết, người dân cần có điều kiện thuận lợi để nói thẳng, nói hết tâm tư qua những kênh phù hợp với họ. Ý kiến của họ phải được phân loại, xem xét nghiêm túc và giải thích công khai, rõ ràng, kể cả những điều chưa thể tiếp thu, bởi một lời giải thích thấu đáo nhiều khi quý hơn một lời hứa hẹn chung chung. Những gì đã tiếp thu phải được chuyển hóa thành việc làm thực tế để Nhân dân cùng kiểm chứng.

Tinh thần ấy về sau được Đảng ta khái quát thành phương châm “dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra, dân giám sát, dân thụ hưởng”. Phương châm này được thể chế hóa trong Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở năm 2022 và được quy định rõ những nội dung phải công khai để Nhân dân biết, những việc Nhân dân bàn và quyết định. Luật cũng quy định những việc Nhân dân tham gia ý kiến trước khi cơ quan có thẩm quyền quyết định, cùng quyền kiểm tra, giám sát của Nhân dân. Với cơ sở này, lắng nghe dân là trách nhiệm pháp lý của chính quyền cơ sở.

Không phải mọi tâm tư của người dân đều được gửi gắm qua đơn từ hay các kênh tiếp nhận chính thức. Có những băn khoăn còn nằm trong dư luận đời thường, nếu cán bộ chủ động lắng nghe và giải quyết sớm sẽ không để tích tụ thành những bức xúc. Nhấn mạnh yêu cầu này tại buổi làm việc với Ban Tuyên giáo Trung ương ngày 1/10/2026, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm chỉ rõ công tác tư tưởng phải bám sát thực tiễn, hòa vào đời sống nhân dân, kịp thời nhận diện vấn đề để thúc đẩy giải quyết dứt điểm. Nắm chắc tình hình Nhân dân như đòi hỏi của Văn kiện Đại hội XIV không phải điều gì xa xôi, mà chính là con đường thiết thực nhất để củng cố “thế trận lòng dân” ngay từ cơ sở.

Trả lời đến cùng từng ý kiến

“Niềm tin của Nhân dân phải được bồi đắp từ việc lắng nghe”. Tổng Bí thư nêu điều ấy trong bài phát biểu khai mạc Hội nghị Trung ương 4 khóa XIV ngày 5/10/2026, khi nhấn mạnh yêu cầu thực sự dựa vào Nhân dân để xây dựng Đảng. Lắng nghe được đặt ở vị trí khởi đầu. Đi cùng lắng nghe là tiếp nhận những góp ý xác đáng, giải quyết thỏa đáng quyền lợi chính đáng của người dân và sửa những thiếu sót của cán bộ, đảng viên. Bài phát biểu cũng đề nghị phát huy vai trò của Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể, để Nhân dân tham gia đóng góp chủ trương, giám sát việc thực hiện và được hưởng thành quả.

Trên không gian mạng, không ít lần xuất hiện luận điệu cho rằng việc lấy ý kiến Nhân dân ở nước ta chỉ để cho có, kết quả đã được định sẵn. Quá trình tiếp thu ý kiến đối với Điều 115 là câu trả lời cụ thể, có địa chỉ và có thể kiểm chứng. Cũng phải thẳng thắn thừa nhận rằng ở đâu đó vẫn có những cuộc lấy ý kiến làm cho đủ thủ tục. Phiếu phát ra rồi thu về, người góp ý không được biết kết quả. Đó là hạn chế cần chấn chỉnh. Nhưng không thể vì hạn chế ấy mà phủ nhận chủ trương lấy ý kiến Nhân dân. Muốn khắc phục, cơ quan tiếp nhận cần phân công rõ người tổng hợp, người xem xét và công khai cách giải trình.

Trách nhiệm công quyền chỉ thực sự được thực thi nghiêm túc khi đặt dưới sự giám sát chặt chẽ. Ở tầm quốc gia, nghị trường Quốc hội chính là điểm tựa cao nhất bảo đảm cho tiếng nói của người dân không bị lãng quên. Ngay phiên khai mạc mỗi kỳ họp, việc Ủy ban Thường vụ Quốc hội công khai kết quả giám sát kiến nghị cử tri và gửi tới từng đại biểu để phản hồi lại cử tri chính là thước đo buộc các cơ quan chức năng phải trả lời rốt ráo trước Nhân dân. Đầu năm 2026, khi chuẩn bị báo cáo về những kiến nghị gửi tới Kỳ họp thứ 10 Quốc hội khóa XV, các đại biểu thống nhất phải chỉ rõ bộ, ngành nào làm tốt, bộ, ngành nào chưa tốt. Những kiến nghị tồn đọng lâu ngày cũng phải được lưu ý riêng. Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội tập hợp ý kiến của các tầng lớp Nhân dân một cách có tổ chức, đồng thời giám sát việc thực hiện những ý kiến đã được tiếp thu. Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam có báo cáo riêng về kết quả giám sát việc giải quyết, trả lời kiến nghị của cử tri. Một câu trả lời có địa chỉ như vậy giúp cử tri biết việc của mình đang ở đâu và ai chịu trách nhiệm.

Ở cấp xã, việc lắng nghe bắt đầu từ những phản ánh dân sinh thường nhật. Ngay từ Hội nghị toàn quốc quán triệt Nghị quyết Trung ương 2 khóa XIV ngày 13/4/2026, Tổng Bí thư đã yêu cầu xây dựng “cấp xã mạnh về giám sát và phản hồi”. Xã phải nắm và đưa lên những thông tin chính xác về thực trạng và nhu cầu của người dân, giúp cấp tỉnh có quyết sách phù hợp, kịp thời.

Cùng với việc đưa thông tin lên, cấp xã còn có trách nhiệm báo lại cho người dân về những gì họ đã kiến nghị. Người phản ánh về một con đường ngập nước hay một khoản hỗ trợ chậm chi trả cần biết ai đang giải quyết, việc đã đến đâu và còn vướng điều gì. Một thông báo “đã tiếp nhận” mới chỉ cho họ biết cơ quan đã nhận được ý kiến.

Có nơi đã để người dân tự theo dõi phản ánh của mình ngay trên điện thoại. Ở Hà Nội, người gửi phản ánh qua ứng dụng iHanoi biết được phản ánh đang được xử lý hay đã xử lý xong, có trường hợp kèm hình ảnh kết quả. Người dân còn được đánh giá kết quả xử lý. Rà soát những phản ánh bị đánh giá chưa hài lòng trong thời gian đầu vận hành, thành phố nhận thấy có những kết quả được trả lời chung chung, thiếu hình ảnh hoặc văn bản chứng minh. Việc để người dân đánh giá như vậy là một cách “cùng dân kiểm thảo” trong điều kiện mới. Nhưng công cụ chỉ phát huy tác dụng khi phía sau màn hình có một cán bộ chịu trách nhiệm đến cùng với từng phản ánh.

Câu trả lời ở cấp cơ sở không cần khuôn mẫu cứng nhắc, đôi khi chỉ là một cuộc điện thoại thông báo tiến độ hay một văn bản ngắn giải thích lý do việc chưa thể làm ngay, song điều quyết định là phải đến kịp thời.

Năng lực phản hồi của cấp xã còn phụ thuộc vào thẩm quyền và nguồn lực được giao. Bài phát biểu khai mạc Hội nghị Trung ương 4 cũng lưu ý không chuyển việc xuống cơ sở khi thiếu người, thiếu nguồn lực. Một lời hứa không có điều kiện thực hiện chỉ đẩy câu hỏi của người dân sang một lần chờ đợi khác.

Quán triệt chỉ đạo của Tổng Bí thư tại phiên bế mạc Hội nghị Trung ương 3 khóa XIV tháng 7 năm 2026, những việc đã rõ thì phải làm ngay và làm đến nơi đến chốn. Đối với công tác giải quyết kiến nghị của Nhân dân, tinh thần ấy trước hết đòi hỏi không để bất kỳ một lá đơn, một ý kiến nào rơi vào im lặng. Người góp ý cần được thông tin minh bạch về việc ý kiến của mình đã được cơ quan nào thụ lý, tiếp thu đến đâu, nếu chưa thể giải quyết thì lý do cụ thể là gì và lộ trình xử lý tiếp theo ra sao.

Khi thấy ý kiến của mình được cân nhắc, được giải thích và được thực hiện, người dân có thêm lý do để tin và để tiếp tục lên tiếng. Chính những tiếng nói ấy lại giúp Đảng nhìn rõ hơn những gì cần sửa.

Đỗ Đặng Anh